Ormianie w Polsce

Unia kościelna Ormian polskich

Rzeczpospolita wewnątrz dobie unii brzeskiej

Ormianie zamieszkujący od chwili XIV w. wschodnie miasta Rzeczypospolitej, zaś zwłaszcza Lwów, Kuty, Kołomyję, Kamieniec Podolski oraz Mohylów Podolski powyżej Dniestrem wzięli współpraca w środku unii brzeskiej. Pod względem kościelnym posiadali własne diecezja we Lwowie, zależne od czasu patriarchatu eczmiadzyńskiego Apostolskiego Kościoła Ormiańskiego. Unią Ormian zaczęli intrygować się Polacy w dalszym ciągu wewnątrz XVI w. Ks. Andrzej Lubelczyk zajął się problemem chrztu ormiańskiego, któremu poświęcił dziełko Baptismus Armenorum (1544). On też wydał traktat o liturgii ormiańskiej – Liturgia seu Missa Armenorum (1649). Andrzej Frycz Modrzewski w środku księdze "O Kościele" widział powszechność Kościoła wszystkiego z Kościołem ormiańskim. Podobne urząd zajął ks. Stanisław Orzechowski. Obok tych pisarzy, unią z Ormianami zainteresował się w zasadzie jezuita B. Herbest, mieszkaniec stolicy lwowski J. D. Solikowski dodatkowo biskup kamieniecki P. Wołucki (1594-1607). Nie brakło tendencji unijnych wśród samych Ormian. Wydaje się, że zwolennikiem unii był arcybiskup Grzegorz (1562-1568) oraz jego dziedziczący arcybiskup Barsumas Bogdanowicz (1575-1584). Na początku 1626 r. przybył do Lwowa eks-katolikos Eczmiadzynu Melchizedech, nierozstrzygnięty zwolennik unii z Kościołem rzymskim. On to udzielił sakry biskupiej ks. Mikołajowi Torosowiczowi na ormiańskie arcybiskupstwo we Lwowie (8 stycznia 1627). Arcybiskup ten (1627-1681), przyjmując sakrę biskupią w przeciwieństwie woli kleru dodatkowo reszty Ormian, szukał oparcia u katolików. Dlatego wewnątrz 1629 r. złożył prywatne wyznanie wiary na ręce metropolity łacińskiego J. A. Próchnickiego, oraz 24 października 1630 r. powtórzył to uroczyście w środku kościele karmelitów lwowskich. Zastrzegł się jednak, że zachowa tradycyjne ceremonie plus liturgię również ormiański terminarz kościelny. Tego samego dnia odprawił uroczystą mszę św. w środku obrządku ormiańskim w środku archikatedrze łacińskiej we Lwowie.

Ten skinienie nie zjednał mu jednakowoż wszystkich Ormian, oraz do swej katedry mógł wstąpić raptem z pomocą magistratu. Otoczony opieką nuncjusza papieskiego H. Viscontiego także króla Zygmunta III udał się gorsza połowa w środku 1634 r. do Rzymu, gdzie wobec Urbana VIII powtórzył wyznanie wiary katolickiej plus otrzymał odkąd papieża tytuł arcybiskupa metropolity z jurysdykcją na Polskę, Mołdawię oraz Wołoszczyznę. Zawarta w środku ten modus Unia Europejska kościelna natrafiła na olbrzymie trudności ze strony Ormian. Unię z kolei wspomagali walnie jezuici, tudzież też teatyni, którzy po 1664 r. zajęli się wychowaniem ormiańskiego kleru, Sam arcybiskup, niezwyczajnie konfliktowy, wybrał się powtórnie do Rzymu do wnętrza 1643, aby zmierzać w tym miejscu pomocy materialnej oraz moralnej. Podróże te, wznawiane później, nie przyniosły pełnego rozwiązania sporu wśród Ormian lwowskich. Na pełną akceptację unii na wskroś kler oraz resztę Ormian wpłynęli teatyni, natomiast zwłaszcza o. Klemens Gołano, dawno apostoł wśród Ormian wewnątrz Azji Mniejszej. W 1664 r. otworzył pan we Lwowie papieskie grono na rzecz Ormian. On to wpłynął decydująco na recepcję unii wśród wszystkich Ormian, natomiast ugruntował ją sukcesor arcybiskupa Torosowicza, arcybiskup Wartan Hunanian. Szacuje się, że wokół 1660 r. związek wyznaniowy rzymskokatolicki obrządku ormiańskiego w środku Polsce liczył naokoło 3500 wiernych, 20 księży dodatkowo 15 kościołów. Wierni poprzednio w takim razie byli ogromnie silnie spolonizowani.